|
Elma Cenneti GELENDOST ;
GELENDOST
DOĞAL YAPI
Gelendost, Isparta il merkezinin kuzeyinde, Egirdir Golu'nun 10 kilometre icerisinde kurulmus 624 kilometrekare yuzolcumlu kucuk bir ilcedir.
Deniz seviyesinden 940 metre yukseklikte olan ilcede belli bir akarsu yoktur. Akdeniz iklimi ile karasal iklim arasında gecit teskil eden bir iklime sahiptir.
Ilcede Ormanlar yok denecek kadar azdir. Bitki ortusu Pirnal ve Çaliliklardan ibarettir.
TARIH
Gelendost ilcesi, ilkcaglardan beri, Pisidya Ulkesi adi verilen Goller Bolgesinin en eski kultur merkezlerinden biridir. M.O.3500 yillarinda "Mirya veya Miryo" adi ile Hitit'lerin bir kolu olan Anamurla (Anamilli) Miryalilar tarafindan kurulmustur.
M.O. 547 yillarinda bu topraklar Pisidyalilari yenen Perslerin egemenligi altina girmistir.
Kumandanli Bogazinda 17 Eylül 1176'da yapilan bir kismi da Gelendost ovasinda gecen Myriokafalon Savasi'ni Turklerin kazanmasi ile Selcuklu topraklarina katilmiştir. Gelendost daha sonra Hamidogullari Beyliginin egemenligi altina girmistir.
Gelendost tarih boyunca Ablada, Sabinae, Myrio, Miryona, Miryo, Myriokafalon, Kalanda, Gelindi, Geledikos, Gelende-Abad,_Gelendoz adlariyla anilmiştir.
Afsar, 1478-1051 doneminde nahiye, 1522'deki tahrir kaydinda kaza, 1568 tarihli tahrir kaydinda kaza, Katip Celebi'nin "Cihannuma" sinda kaza olarak gosterilmistir.
16. yuzyilda Afsar nahiyesine bagli olan Gelendost, Cumhuriyet doneminde 1930 yilinda Afsar'in yerine nahiye olmustur.
Daha sonra 6 Mart 1954 tarih ve 6324 sayili kanunla da ilce olmustur.
MYRIOKEFALON ZAFERI (GELENDOST ZAFERI)
1071'de Malazgirt Zaferi ile Turklere Anadolu Kapilari acilmis, 1176'da kazanilan Miryokefolon Zaferi ile de Anadolu ebedi Turk yurdu olmustur.
ll. Kilic Arslan'in Bizans ordularina karsi kazandigi bu zaferin yeri Gelendost cevresi olarak belirlenmis ve her yil 17 Eylul tarihinde Gelendost Zaferi olarak kutlanmaktadir. Yapilan arastirma sonuclari "Gelendost Zaferi Kutlama Komitesi" tarafindan yayinlanarak tarihcilerin dikkatine sunulmustur: "Yediyuzbin kisilik bir kuvvetle 1176 yilinin 28 Agustos gunu Turk sinirindaki Bolvadin ve Cay'a giren Bizans ordusu Cay ilcesi yakinindaki Karacaoren koyu yerindeki Holmi Kalesi'nde harp meclisini kurdu.
Ingiltere Krali ll. Henri'nin İzmir'e gonderdigi Hacli Saray birlikleri, Izmir, Aydin, Denizli, Honoz yolu ile Dinar (Apamea) ve Uluborlu'ya saldiran kuvvetler ikinci bir cephe acarken meshur Karaaslan Ovasi Savasinda butun Islam gazileri sehit dustuler.
Meshur Eber Golu ve Aksehir Savasindan netice alamayan Bizans ordulari Akbel (Yarikkaya), Duzbel, Aksehir-Yalvac yolu, Yellibel (Gavurlar Uctu) Beli, Aksehir-Orkenez (Bagkonak) yolu ile (Yanik Antakya) Yalvac Ovasina doldular. Hoyran Akcasari denilen koyun onundeki su kaynaginin basindaki Homataya kurulan Bizans karargahi Senirkent (Tolbeyli), Kirbaslar (Tolata), Kumdanli (Tolmara) ustunden Yalvac'a giden hacli kuvvetleri ile takviye olurken, Bizans ordusu icinde gelen Tonguzlu Yalvac beyli kuvvetleri, Romanyali Umamıs Turkleri isyan ederek Akcasardaki Homalilarin kurdugu Homata karargahini bastilar.
Ne yapacagini sasiran Bizans Imparatoru Manuel, ordusuna Miryo (Gelendost) Ovasina gir emrini verdi.
Turkler Gelendost Ovasinda 17 Eylul 1176 gunu kati zafere ulasarak Anadolu'nun tapusunu aldi.
Gelendost Belediyesi onculugunde bolge hakkinda yapilan tarihi arastirmalarla su sonuclar elde edilmis ve tarihcilerin dikkatine sunulmustur.
Selcuklu Sultani Mesut zamaninda 1116 yilinda Selcuklu Turkleri tarafindan fethedilen Myrio Kalesine "Gelende" adi verilmistir. Anadolu Selcuklulari zamaninda Dosteli Sancaginin merkezi olmus ve Osmanli Sultani Fatih Sultan Mehmet zamaninda "Gelendost" adi verilmistir.
17 Eylul 1176'da Gelendost Zaferi ile sonuclanan savas, 16 Eylul'de Gelendost Myrio ovasinda Selcuklu Sultani ll. Kilicarslan ile Bizans Imparatoru Manuel Kommenos arasinda baslamistir. Bu zaferin aniti olarak kalan Miryo Aslan'in Gelendost Ilcesinde 17 Eylul parkinda bulunmaktadır.
Ilcede bulunan tarihi yerlerle ilgili olarak da asagidaki bilgiler verilmistir:
Sehirler Ovasi Savas Alani: Bagilli Kasabasi hassa askerlerinin baslattigi Kirilloman savas alanidir. Miryo Kalesi bu beldeye 5-6 kilometre uzakliktadir. Burasi zaferden sonra Kaplanga adini almistir.
Tozuğan Şehitliği Alanı: Şehitler tepesinden Miryo Kalesi'ne kadar uzanan Tozuğan Ovası savaşın şiddetlendiği yerdir. Buralarda; Çimli gazi, Emirgazi, Sümbüloğlu Bağı içinde Sümbül Gazi, İshakağa Bağı içinde İslambey, Hasan Hüseyin bağı içinde Erbaş Gazit, Körkuyu dibinde Kara Gazi, Yakaköy Korusu içinde Şeyh Ahmet gazi, Yaka Kasabası içinde Emir Sayılı isimli askerlerin türbe ve mezarları vardır.
Korudağı (Kazıkbağları) Şehitliği: Kahramanlar Ovası adıyla anılmaktadır. Miryokafalon Savaşında şehit olan Güldede (Güllü Gazi)ve Gülüm Eremleri mezarları Afşar köyü korusu ve Yenice Köyünde bulunmaktadır.
KÜLTÜR VARLIKLARI
İlçe merkezinde, biri Osmanlı mimari tarzında yapılmış, diğeri ise Selçuklu mimari özelliklerini taşıyan iki tarihi cami bulunmaktadır. Aşağı mahallede bulunan Selçuklulardan kalma camiye "Atik Camii" denilmektedir. Camiler muhtelif zamanlarda tamirat ve tadilat görerek günümüze kadar ulaşmıştır.
Ayrıca, ilçeye bağlı Afşar köyünde Selçuklulardan kalma bir cami bulunmaktadır. Bu caminin içi kaba ağaç süslemesi ile süslenmiştir. Tavan kısmı ve yan tarafları ise şekillendirilmiştir.
AFŞAR KÖPRÜSÜ Gelendost ilçesi Afşar köyündedir. Selçuklu dönemine aittir. Blok taşlardan yapılmıştır.
ERTOKUŞ KERVANSARAYI Yeşilköy sınırları içerisinde Eğirdir Gölü kenarındadır. Kudret hanı veya Gelendost hanı adları ile de bilinir. Avlu ve kapalı mekandan oluşmuştur. 21x54 metre ölçülerindedir. Dış duvarları kale duvarları gibidir. Kapalı mekan üzeri tonozla örtülüdür. Avlunun yan kemerinde odalar vardır. Kapalı mekan girişi kapısının üzerinde bir kitabe vardır. Kitabeye göre kervansaray, 1223 yılında Mübarüziddin Ertokuş tarafından yapılmıştır. Kitabesinde: "Es Sulta-i Ammere-hu fi Rabi-l alemi-l alem-i Mübarüziddin Ertokuş sene işrin sitte miete 620" ifadesi yer alır. Türkçesi: Sultana mensup mücahid ülemadan Mübareziddin Ertokuş 620 yılında iş bu misafirhaneyi Allah rızası için inşa etmiştir.
İDARİ YAPI VE NÜFUS
Afşar Nahiyesi 1478'de Şeyh Mukbil ve Firdevsoğlu isimli iki mahalleden oluşuyordu. Ancak 19. yüzyıl ortalarında 50-60 hanelik bir köy olarak görülmektedir. Gelendost; Afşar Nahiyesine bağlı bir köy iken 1930 yılında Nahiye olmuş, Afşar ise bir köy olarak Gelendost'a bağlanmıştır. 1954 yılında da çıkarılan kanunla ilçe statüsü verilmiştir. Gelendost ilçe sınırları içerisinde 14 yerleşim birimi bulunmaktadır. Bunların ilçe merkezi, Bağıllı ve Yaka Kasabaları olmak üzere üçünde belediye teşkilatı bulunmaktadır. Diğer 11 yerleşim birimi ise köy konumundadır. 1990 nüfus sayımına göre ilçe nüfusu 22.827'dir. Bu nüfusun 7.336'sı ilçe merkezinde 4946'sı kasabalarda ve geri kalan 10.545'i ise köylerde yaşamaktadır. Yerleşim birimleri genel olarak ova ve yamaçlara kurulmuştur.
MAHALLİ İDARELER Gelendost ilçesinde, ilçe merkezi ile birlikte üç belediye teşkilatı vardır. Belediye Teşkilatı bulunan beldeler, Bağıllı ve Yaka Kasabalarıdır.
GELENDOST BELEDİYESİ Belediye teşkilatı 1951 yılında kurulmuştur. İlçenin alt yapı yatırımlarına son yıllarda önem verilmiş, içme suyu sorunu geleceğe yönelik çözümlenmiş ve kanalizasyon sisteminin büyük bölümü tamamlanmıştır. İlçede Küçük Sanayi Sitesi ile belediyeye ait soğuk hava tesislerinin temeli atılmıştır. Belediyenin makina parkı yeterli düzeyde olup, modern iş hanı ve hizmet binasına kavuşmuştur.
BAĞILLI BELEDİYESİ Belediye teşkilatı 1967 yılında kuruldu. Alt yapı olarak içme suyunun tamamı, kanalizasyonun bir bölümü yapılmıştır. Belediyeye ait hizmet binası, 30 adet dükkan, 5 adet lojman, 1 adet değirmen ve sellektör binası, belediye park ve gazinosu, ekmek fırını ve yeterli araç parkı mevcuttur.
YAKA BELEDİYESİ Belediye Teşkilatı 1975 yılında kurulmuştur. İçme suyu başta olmak üzere alt yapı tesisleri tamamlanmıştır. Belediyeye ait 4 katlı hizmet binası, 12 bin ekmek kapasiteli modern fırın, 7 lojman, 12 dükkan, düğün salonu, spor sahası, belediye kahvehanesi ve çocuk parkı mevcuttur. Belediye Teşkilatı 1975 yılında kurulmuştur. İçme suyu başta olmak üzere alt yapı tesisleri tamamlanmıştır. Belediyeye ait 4 katlı hizmet binası, 12 bin ekmek kapasiteli modern fırın, 7 lojman, 12 dükkan, düğün salonu, spor sahası, belediye kahvehanesi ve çocuk parkı mevcuttur.
EĞİTİM KÜLTÜR
Cumhuriyet döneminde ilçede eğitim ve öğretim hizmetlerine büyük önem verilmiştir.İlçe genelinde 9 ilkokul ve 9 ilköğretim okulu vardır. Bu okullarda ilköğretim çağında 2618 öğrenci öğrenim görmekte, 140 öğretmen, 2 memur ve 18 hizmetli görev yapmaktadır. Gelendost ilçesinde son üç yılda başlanmış ve yapımı tamamlanmış 6 ilköğretim okulu vardır. Her biri 21 derslikli olan bu yeni ilköğretim okulları, ilçe merkezi, Çaltı, Yenice, Balcı, Yeşilköy ve Yaka'da çocuklara eğitim ve öğretim hizmeti vermektedir. İlköğretim okullarının hayli fazla olduğu ilçede ayrıca, Bağıllı, Madenli ve Afşar'da da ilöğretim okulları vardır. Orta öğretim kurumları ilçe merkezinde olup,1 Lise, 1 Ticaret Meslek Lisesi, 1 İmam Hatip Lisesi bulunmaktadır. Bu okullarda 440 öğrenci öğrenim görmekte; 36 öğretmen, 10 hizmetli görev yapmaktadır. Halk Eğitimi Müdürlüğü halkın isteği doğrultusunda ihtiyaç duyulan kursları açmaktadır. İlçe merkezinde 1962 yılında kurulan Hüseyin Avni Paşa Kütüphanesinde 12 bin eser bulunmaktadır. İki katlı yeni bir binada hizmet vermektedir. Ayrıca, Yaka kasabasında 1993 yılında faaliyete geçmiş olan ve Bağıllı Kasabasında yeni faaliyete geçen iki kütüphane vardır.
SAĞLIK HİZMETLERİ
Gelendost ilçesi sağlık kuruluşları yönünden zengin olan bir ilçedir. Bir hastahane, 5 sağlık ocağı ve 7 sağlık evi vardır. Gelendost Devlet Hastanesi 25 kadro yataklı olup, 15 serili yatağı bulunmaktadır. 1994 yılında hastahanenin polikliniklerinde 8 bin beşyüz hasta muayene edilmiş, servislerde yatan hasta sayısı da 250'dir. Bünyesinde 3 doktor, 9 hemşire, 3 röntgen ve laboratuvar görevlisi vardır. Gelendost Merkez Sağlık Ocağı ve bağlı Afşar Sağlık Evi; Bağıllı Sağlık Ocağı ve bağlı Madenli ve Balcı Sağlık Evleri, Yeşilköy Sağlık Ocağı ve bağlı Hacılar, Esinyurt Sağlık Evleri, Köke Sağlık Ocağı ve Bağlı Çaltı ve Akdağ sağlık Evleri ve Yaka Sağlık Ocağı ilçeye yaygın sağlık hizmeti sunmaktadır.
ULAŞIM
Gelendost ilçe merkezi Isparta-Konya karayolu üzerindedir. Isparta merkezine uzaklığı 80 kilometredir._İlçeye bağlı köy ve kasabalara ulaşım imkanı mevcuttur.
EKONOMİK DURUM
İlçe halkının genel geçim kaynağı tarımdır. Tarım alanları ilçe yüzölçümünün % 79.75'ini teşkil etmektedir. Elmacılık ilçe halkının gelirleri içerisinde önemli bir paya sahiptir. Yılda ortalama 75 bin ton elma rekoltesine ulaşılır. Halkın yüzde 99'u elmacılıkla iştigal etmektedir. Mevcut elma bahçeleri her yıl genişlemekte yılda yaklaşık 20 bin elma fidanı dikilmektedir. Gelendost 2. kademede, Çatlı ve Tokmacık sulama projeleri tamamlandığında elma rekoltesi daha da yükselecektir. Hayvancılık ise fazla gelişmiş durumda değildir. Son yıllarda kültür ırkı hayvanlara rağbet edilmiştir. Tarımın yanı sıra ilçe merkezinde küçük çapta onarım ve tamir işleriyli uğraşan esnaf bulunmaktadır. Evlerde dokunan halıcılık ilçede yaygındır. İlçemizde kurulu kamuya ait bir adet 11 bin tonluk soğuk hava deposu bulunmaktadır. Ayrıca özel işletmelere ait 7 bin tonluk soğuk hava deposu vardır. Bir adet de özel işletmeye ait Un Fabrikası vardır. İlçe merkezinde 3 banka şubesi ve 10 kooperatif faaliyet göstermektedir.
TURİZM
GELENDOST ZAFERİ KUTLAMALARI
İlçede, 17 Eylül Gelendost Zaferi yıldönümü şenlik ve festival olarak kutlanır. Törenlerde, Gelendost Zaferi'nin resmi kutlamaları ardından ilçede üretilen elmalar arasında kalite yarışması düzenlenir. Çeşitli şenlik ve gösterilere yer verilir.
Kaynak : www.isparta.org
|
